Plivanje za Časni krst, koje se organizuje na Bogojavljenje 19. januara, poslednjih decenija preraslo je u jedan od najvidljivijih javnih običaja u srpskim sredinama – od velikih gradova do manjih mesta na rekama i jezerima.
Iako se često predstavlja kao drevna tradicija, istoričari i crkveni sagovornici ukazuju da je savremeni oblik ovog događaja uglavnom novijeg datuma i da se širio paralelno sa obnovom bogojavljenskih litija i javnih obreda nakon prekida u 20. veku.
Simbolika: krštenje u Jordanu i broj 33
Običaj je vezan za praznik Bogojavljenje – sećanje na krštenje Isusa Hrista u reci Jordan, pa se plivanje tumači kao simbolično učestvovanje u tom događaju. Zbog toga se u mnogim mestima pliva tačno 33 metra, što se najčešće objašnjava simbolikom Hristovih godina.
Da li je to crkveni obred ili narodni običaj
U praksi, plivanje za Časni krst najčešće ima formu narodne manifestacije koja se nadovezuje na crkvene službe i veliko osvećenje vode, uz prisustvo sveštenstva, litije i blagoslov učesnika. Istovremeno, deo javnosti i pojedini teolozi naglašavaju da sama trka nije obavezni deo bogosluženja, već običaj koji je s vremenom dobio veliki publicitet.
Kako je postalo masovno: obnova litija i širenje po Srbiji
Jedan od najčešće navođenih primera obnove bogojavljenskih običaja u Beogradu vezuje se za Zemun, gde se u medijskim izveštajima navodi da je tradicija litije postojala još u 18. veku, a da je nakon prekida u Drugom svetskom ratu obnavljana krajem 20. veka.
Danas se slične manifestacije organizuju u velikom broju gradova, a lokalne samouprave i organizatori često uvode prijave, ograničen broj učesnika i obavezne lekarske potvrde.
Bezbednost: lekarski pregledi i rizici hladne vode
Zdravstveni stručnjaci godinama upozoravaju da ulazak u veoma hladnu vodu nije bez rizika, posebno za osobe sa srčanim problemima ili bez adekvatne pripreme. U medijskim izveštajima se kao ključne preporuke navode lekarski pregled, postepena adaptacija i oprez zbog temperaturnog šoka i hipotermije, uz naglasak da ekstremno hladna voda (par stepeni iznad nule) može biti opasna za nespremne.
Od lokalne manifestacije do kulturnog nasleđa
Krajem 2023. i početkom 2024. godine plivanje za Bogojavljenski krst uvršteno je u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije, što je dodatno institucionalno učvrstilo status običaja.
Učešće žena i humanitarne poruke
U pojedinim sredinama poslednjih godina organizuju se odvojene trke ili se beleži rast broja žena među učesnicima, što ranije nije bilo uobičajeno.
Istovremeno, bilo je i slučajeva kada je događaj dobijao snažnu humanitarnu ili simboličku dimenziju, poput situacija u kojima učesnici ne insistiraju na ličnoj pobedi, već krst bude namenjen određenoj osobi ili poruci zajednice.
IZVOR: 24SEDAM I FOTO: CHAT GPT PRINTSCREEN
